Peel en Maas InZicht: Kwistbeek Innovatie en duurzaamheid

Geplaatst op woensdag 10 januari 2024

De Kwistbeek is de afgelopen jaren door Waterschap Limburg, gemeente en omgeving samen aangepakt. Naast het herinrichten van de beek is er aandacht geweest voor biodiversiteit, duurzaamheid en innovatie. Collega’s van Waterschap Limburg laten zien wat u misschien niet direct opvalt als u bij Rinkesfort langs de Kwistbeek wandelt.

De Kwistbeek is de afgelopen jaren door Waterschap Limburg, gemeente en omgeving samen aangepakt. Naast het herinrichten van de beek is er aandacht geweest voor biodiversiteit, duurzaamheid en innovatie. Collega’s van Waterschap Limburg laten zien wat je misschien niet direct opvalt als je bij Rinkesfort langs de Kwistbeek wandelt.

We staan hier bij een automatische stuw van Waterschap Limburg. En een stuw is een soort kunstwerk.

Wij noemen dat kunstwerk, maar het is een constructie, die het waterpeil regelt. En automatisch wil zeggen dat die vanzelf beweegt. Voor en achter de stuw hebben wij sensoren hangen die het waterpeil meten en op basis van die sensoren beweegt die stuw vanzelf. En automatisch wil ook zeggen van hij gaat zelf bewegen.

Dus die stuw heeft ook stroom nodig. En we staan hier in het buitengebied en daar ligt niet overal stroom in de buurt. Dus daarom moeten we op sommige plekken ook kijken dat we met bijvoorbeeld hier iets nieuws een solarmast kunnen werken die zelf de stroom opwekt.

Achter ons zien jullie die solarmast. Nou een paar jaar geleden was dat wel uniek, maar afgelopen jaren heeft Waterschap Limburg en ook andere waterschappen, ja die zijn ook met innovatie bezig, en we plaatsen steeds vaker een solarmast. En per object in het buitengebied kijken we kunnen we een object aansturen op de vaste stroom of kunnen we dat met een solarmast doen.

Ja, hoe werkt deze stuw?

Nou dit is dus een automatische stuw zoals ik net heb aangegeven. Voor en achter de stuw hangen sensoren, maar we hebben in het totale beeksysteem meerdere sensoren. Nou die meten allemaal het waterpeil. En als die sensoren meten dat het waterpeil omhoog komt, dan gaat deze klep omhoog om het water vast te houden. Want we willen ervoor zorgen, dat het water, wat allemaal in de beek terecht komt. Dat dat lokaal wordt vastgehouden. Dat dat niet allemaal doorstroomt richting Soeterbeek en Baarlo. Dus deze stuw, die communiceert met een aantal meetpunten.

En we hebben ook nog een andere stuw, de Baendj. Die ligt boven de Middenpeelweg. Dat is een hele grote buffer. Daar kunnen wel enkele tienduizenden kuubs in geborgen worden. En daar staat ook een grote stuw, een schuif, die komt dan ook omhoog, zodat het water tijdelijk in die buffer geparkeerd kan worden. Dit is niet storingsgevoelig. We hebben meerdere van dit soort stuwen.

En jullie zullen denken van ja een solarmast, zonne-energie, maar als de zon niet schijnt. Hoe gaat dat dan? Nou, daar hangt gewoon een accu aan en die geeft voldoende energie om die stuw een aantal weken zeg maar op en neer te kunnen laten bewegen. Dus wat betreft zonne-energie hebben we voldoende. Daar hangen ook sensoren op de stuw.

Stel hij gaat een keer op storing of hij beweegt niet, krijgen we automatisch op ons hoofdkantoor een seintje. En dan hebben we storingsdiensten die er naar toe kunnen gaan. Maar dit zijn hele grote objecten. Die al goed zijn getest. En op zich zijn die niet storingsgevoelig.

Op deze locatie voert Waterschap Limburg samen met Wageningen universiteit ook een innovatief onderzoek uit.

Een van de grootste uitdagingen die we hebben met waterkwaliteit is om de gehaltes en de nutriënten in het oppervlaktewater omlaag te krijgen. Vooral nitraat en fosfaat. Die komen af van landbouwpercelen, van uitgespoelde meststoffen, en komen zo in het grondwater en het oppervlaktewater. En komen dan in de beek terecht. Een teveel aan nutriënten in het oppervlaktewater leidt tot teveel groei aan algen. In de zomer blauwalgen bloei, zuurstofloosheid en uiteindelijk tot minder biodiversiteit.

We zijn hier bezig met een proefopstelling. Om te kijken of het water wat van het land afkomt gezuiverd in de beek terecht kunnen laten komen. We onderzoeken of het voldoende schoon wordt gemaakt met de filter, wat erbij komt kijken bij de aanleg, onderhoud, wat kosten zijn en of het uiteindelijk ook een reële optie is om elders in Limburg toe te passen.

Nou het moerasfilter werkt met behulp van planten, met riet. En kleine beestjes, bacteriën, micro-organismen. Die het water, de nitraten, fosfaten zuiveren.

Allereerst komt het water vanuit de drainage in een nieuw gegraven sloot. 150 meter lang. Met aan het eind een stuw. Waarbij het water wordt opgevangen en vastgehouden. Zodoende krijgen die planten en beestjes de tijd om die stoffen af te breken en om te zetten. En aan het eind van de sloot schoner in de beek terecht komt.

We zijn nu gestart met deze proefopstelling omdat er nog een behoorlijke opgave ligt om de doelen uit het kaderrichtlijn water voor 2027 te halen. Landelijke maatregelen gericht aan de bron hebben nog te weinig effect. En daarom nemen we meer een proactieve rol erin door zo'n proef te starten.

Innovatief aan deze proef is dat het een van de eerste filters is, een van de eerste locaties is, waarbij er een filter, een moerasfilter is. Waarbij het water zuivert, voordat het drainage water in de beek terecht komt. Verder zijn er nergens van dit soort filters.

De eigenaar speelt een belangrijke rol, omdat we zijn grond kunnen gebruiken. Zijn perceel rondom heen om meetapparatuur te plaatsen. Maar daarnaast ook om zijn ervaringen met het filter te horen. Als het te veel regent, kan het filter het wel aan en is de bediening wel praktisch genoeg. Dus dat soort ervaringen horen we graag van de agrariërs.

De proef duurt tot 2025. Dan hebben we echt de eerste resultaten. En als het echt succesvol is dan hopen we op meerdere plaatsen te kunnen toepassen deze filter.

Zelf een kijkje nemen bij het rietfilter? Hij ligt langs de Kwistbeek tussen wandelroutenummer 40 en 42.